Knack: Gratis voor iedereen kan niet

Saïd El Khadraoui en de Nederlandse Esther de Lange trokken destijds zelf met Erasmus naar Frankrijk, als verkozenen des volks is Europa nu dagelijkse praktijk voor hen. 'Erasmus mag geen eliteproject worden.'

De Belgische Europarlementariër Saïd El Khadraoui (SP.A) trok in het academiejaar 1997-1998 voor een halfjaar naar Parijs, naar het prestigieuze Institut d'Etudes Politiques. 'In het buitenland studeren had me altijd al aangesproken. Ik was er met andere woorden van overtuigd dat Erasmus een nuttige ervaring zou zijn. Ik verbeterde er mijn talenkennis, werd zelfstandiger en ik leerde nieuwe culturen, mensen en een andere omgeving kennen.'

El Khadraoui had bewust gekozen voor een land waarvan hij de taal al sprak. 'Het was nooit mijn bedoeling een volledig nieuwe taal te leren, ik zag mijn uitwisseling als een unieke kans om mijn kennis van het Frans nog te verbeteren. Wonen in Parijs was wel even wennen, want het verschil met Leuven is groot. Door er een aantal maanden te verblijven, heb ik heel wat minder bekende en charmante plekken gevonden waar toeristen nooit komen. Je leert een vreemde stad eigenlijk door en door kennen.'

Als politicus in het Europees halfrond komt El Khadraoui nu dagelijks in contact met verschillende nationaliteiten. 'Ik heb er nooit moeite mee gehad om om te gaan met mensen met verschillende achtergronden, opvattingen en ideeën. Dat verrijkt je, je gaat daardoor ook op een andere manier naar problemen kijken en die op een andere manier oplossen.'

Erasmus moest mee een Europese identiteit helpen te creëren. 'Misschien keert dat nog, maar van een Europese identiteit is allang geen sprake meer. Nochtans is het o zo belangrijk om de handen in elkaar te slaan. Erasmus helpt een béétje die samenhorigheid te verwezenlijken, maar de studenten die er nu aan deelnemen zullen het verschil niet maken. We moeten ernaar streven dat iedereen de kans krijgt om een tijdje in het buitenland te studeren of stage te lopen.'

Vandaag neemt ongeveer 10 procent van de Vlaamse studenten deel aan Erasmus. Dat percentage moet, aldus Saïd El Khadraoui, met een stappenplan opgetrokken worden. 'Bijvoorbeeld eerst naar 20 procent, dan 30, 40, 50, en op de lange termijn misschien 100 procent. Zo'n plan moet je vanuit het allerlaagste niveau uitvoeren - Europa is daar niet toe in staat. Onderwijsinstellingen moeten studenten nog meer aanmoedigen om deel te nemen, er is ook meer informatie nodig over de verschillende studie- of stagemogelijkheden in het buitenland. We moeten de studenten absoluut weg krijgen van onder de Vlaamse kerktoren, want internationalisering wordt alsmaar belangrijker.'

De hoge kosten van een tijdje buitenland zijn de grootste drempel. El Khadraoui is zich ervan bewust dat de beurzen niet voldoende zijn, maar zegt dat het onmogelijk is om Erasmus voor iedereen gratis te maken. 'Dat hoeft ook niet, maar ik vind dat we nog creatiever moeten zijn. Ik denk zelf aan een combinatie van een vaste beurs en een door de overheid opgericht leenstelsel, waarin studenten een renteloze lening kunnen aangaan die ze later, als ze aan het werk zijn, terugbetalen. Met wat goede wil zijn er dus wel haalbare oplossingen te bedenken om die financiële drempel weg te werken.'

De Nederlandse Esther de Lange, die voor het christendemocratische CDA in het Europees Parlement zit, trok in 1995 met Erasmus naar de universiteit van Lyon, waar ze een volledig academiejaar relations politiques volgde. 'Voor Nederlanders is Frans een moeilijke taal. Het was ook de enige taal die ik nog wilde verbeteren. Daarom Frankrijk.' Na twee semesters bleef ze er nog eens drie maanden om te werken in de alarmcentrale van ANWB, de Nederlandse Touring. 'Ik moest er onderhandelen met garagisten. Toen heb ik pas echt Frans geleerd. Op de universiteit werd ik enkel geconfronteerd met het academische Frans, waar je niet veel aan hebt in het dagelijkse leven. Tijdens je periode in het buitenland leer je ook andere culturen kennen en begrijpen van binnenuit en word je je tegelijkertijd bewust van je eigen cultuur. Ik heb me nog nooit zo Nederlands en Europees gevoeld als toen in Lyon.'

Het begrip voor Franse gewoontes dat ze toen heeft opgedaan, daar heeft ze nu nog altijd baat bij. 'Een Fransman denkt, onderhandelt en argumenteert helemaal anders dan een Nederlander. Fransen spreken geen of slecht Engels. Voor hen is het een hele opluchting dat ik wel Frans spreek, want onderhandelingen in het Engels lopen vaak stroef. Zulke dingen weet je ook alleen maar als je de cultuur van binnenuit kent.'

Het totale EU-budget zal na 2014 niet veel groeien, maar dat van Onderwijs, Opleiding en Jeugd stijgt aanzienlijk - met 73 procent - en daar is De Lange heel tevreden om. Toch ziet ze nog ruimte voor verbe-tering. 'De uitwisselingsprogramma's zijn momenteel vooral gericht op hogescholen en universiteiten, maar ik vind dat er nog meer projecten moeten zijn voor de rest van het onderwijs, zodat ook die leerlingen hetzelfde kunnen ervaren. Je kunt heel wat over Europa leren uit boeken, maar het heeft pas echt effect als je met eigen ogen kunt zien, als je zelf kunt ondervinden wat het is om Europeaan te zijn. Europa heeft ook een enorme diversiteit aan talen. We moeten die optimaal benutten, want ze maakt ons uniek in de wereld.

Meer communicatie over de verschillende uitwisselingsmogelijkheden acht de Nederlandse politica ook nodig. 'Nu gaan veel studenten zelf op zoek naar informatie of moeten ze het geluk hebben dat ze een opleiding volgen in een hogeschool of universiteit die internationaal ingesteld is.' De Lange was tijdens haar opleiding Europese studies in Nederland zelfs verplicht om naar het buitenland te gaan. 'Deels daarom heb ik ook voor die opleiding gekozen. Het verbaast me echt dat er studenten Europese studies zijn die niet een tijdje naar het buitenland gaan. Zo zie je als het ware enkel de theorie, niet de praktijk.'

De hoge kostprijs mag volgens haar studenten niet tegenhouden. 'Het is onmogelijk om de beurs volledig kostendekkend te maken, maar ze moet wel aangepast worden aan de koopkracht van het gastland. Erasmus mag geen eliteproject worden, net zoals studeren niet enkel voor vermogende studenten mag zijn. Ik heb zelf een aanvullende lening aangegaan om mijn Erasmus te bekostigen. Dat vond ik niet erg, want het is een investering in jezelf. Die verdient zich later op zo veel vlakken, in je werk, in je dagelijkse leven, weer terug.'

door Hanne Ghyselen
© 2012 Roularta Media Group