Het regent, zegt de weerman tijdens een regenbui

De ratingagentschappen maken het weer bont. Ze verlaagden de ratings van maar liefst 9 Europese lidstaten, waaronder die van Frankrijk. Zelfs het Europese noodfonds, dat onrechtstreeks werd opgericht om de gevolgen van de ratingverlagingen op te vangen,  kreeg een ratingverlaging aan haar broek. Toch is er vandaag iets veranderd. We herinneren ons levendig hoe Europa bibberde en beefde toen een half jaar geleden nog maar geruchten over ratingverlagingen de kop opstaken. Vandaag zijn de reacties eerder koel. Herman van Rompuy, voorzitter van de Europese Raad, maakte duidelijk dat de gevolgen van een ratingverlaging eigenlijk al lang verrekend waren door ‘de markten’. Hogere rentes op staatspapieren zijn vandaag geen gevolg meer van een ratingverlaging, ze zijn er de oorzaak van. Als dat zo is, dan hebben de ratingbureaus stilaan een probleem. Hun functie bestaat er precies uit op voorhand de kredietwaardigheid van financiële instellingen en landen te beoordelen. Zoals we van Frank Deboosere verwachten dat hij ons vandaag vertelt of het morgen zal regenen, zodat we kunnen beslissen of we al dan niet onze regenjack moeten bovenhalen, verwachten we van ratingbureaus dat ze ons vandaag vertellen of we morgen onze geïnvesteerde centen zullen terug krijgen. Maar de kredietbeoordelaars zijn nu weermannen geworden die tijdens een regenbui vertellen dat het regent. De recente ratingverlagingen van de Europese lidstaten hadden dan ook geen enkel gevolg. De langetermijnrente daalde na de ratingverlagingen zelfs. Ook de impact van de ratingverlaging door Standard & Poors op het Europese noodfonds (EFSF) werd meteen gerelativeerd. “Geen enkel probleem,” suste directeur Klaus Redig van het EFSF, want we hebben nog steeds een AAA-rating van de andere bureaus. Jamaar, wat is het nu? Hebben ratingverlagingen geen waarde als ze slechts door één agentschap worden uitgevaardigd? Zijn de specialisten van S&P onbekwame flapdrollen omdat hun collega’s van Fitch en Moody’s er een andere mening op na houden?

Er zijn goede redenen om niet blindelings het oordeel van de ratingbureas te geloven. Holle vaten klinken immers het hardst. De ratingbureaus hebben nog geen enkele financiële crisis zien aankomen. Dat dit voor een belangrijk deel te maken heeft met belangenvermeging is al langer duidelijk. Dat bleek onlangs nog toen één boos telefoontje van Warren Buffet naar Moody’s voldoende was om de Verenigde Staten buiten schot te houden. Nochtans staan de Amerikaanse financiën er slechter voor dan de Europese en kan men bezwaarlijk stellen dat de Amerikaanse politiek eensgezinder op de crisis reageert dan de Europese. Ook daar rollen democraten en republikeinen over de spreekwoordelijke kasseien. Het is allicht geen toeval dat Buffet een belangrijk aandeelhouder is van zowel Moody’s als van Standard & Poors. En wat te zeggen van Groot-Brittannië of Denemarken, landen die uiteraard ook problemen hebben, maar voor de ratingburaus zo goed als onzichtbaar zijn. Nochtans verdubbelde bijvoorbeeld de Britse schuld tussen 2007 en 2011 van 44,4 naar 79,9 procent van het BNP. Of neem nu Japan, dat haar staatsschuld zag oplopen tot maar liefst 200 procent en nauwelijks nog groei kan realiseren. Een ratingverlaging? Nee hoor.

Ratingagentschappen lijken dus selectief te beoordelen op basis van… tja, op basis van wat precies? Zou het kunnen dat Angelsaksische bureau’s Angelsaksische economieën bevoordelen? Is het toeval dat de euro sinds de ratingverlagingen aan waarde verloor ten opzichte van de dollar? Wat we uiteraard moeten vermijden, is dat de ratingagentschappen de sluipschutters worden in een vuile en globale economische oorlog.

De beoordelingen van kredietbeoordelaars hebben een wettelijke verankering, in die zin dat banken en verzekeraars verplicht zijn rekening te houden met hun ratings. Zelfs al zijn die ratings onzinnig. Vooral dat laatste baart zorgen. Zo ligt het geweldmonopolie ook wettelijk enkel bij de overheid, wat echter niet betekent dat politiediensten in het wilde weg mogen rondschieten. Als ze dat wel doen, draaien we die knapen gewoon de gevangenis in. Maar als ratingbureaus als gekken gaan rondschieten, laten we hen rustig hun gang gaan. Als ik het woord ‘gek’ gebruik, is dat niet eens als hyperbool bedoeld. Ratingbureaus verklaarden recent dat ze de ratings van Europese lidstaten verlaagden omdat overheiden te weinig bezuinigen en waarschuwden in één adem dat Europa in een recessie terecht dreigt te komen omdat… de lidstaten te veel besparen. Wie dergelijke onzin verkoopt, is rijp voor de psychiatrie.

Het enige lichtpunt in de onverkwikkelijke ratingsaga is dat het oligopolie van de drie grote ratingagentschappen langzaam uitgespeeld is. Waar de sociaaldemocraten enkele maanden geleden nog de enige politieke groep in het Europees parlement waren die pleitten voor een onafhankelijk Europees ratingagentschap lijken - over de partijgrenzen heen - de geesten te rijpen om echt werk te maken van een stevigere concurrentie in de sector. Conservatief Europa reageert, zoals steeds, te laat - net zoals ze te laat zal beseffen dat haar saneringsfetisjisme Europa niet uit de crisis haalt, maar de Unie er net dieper in duwt, als bezuinigen niet gepaard gaan met duurzaam en visionair investeren. Maar beter laat dan nooit. Voor de sociaaldemocraten in het Europees parlement is het duidelijk. Zo’n onafhankelijk Europees ratingagentschap, onder controle van het Europees parlement, moet er snel komen en het moet de enige risicometer worden voor de Europese Centrale Bank en de Europese toezichthouders. Het is tijd voor verandering.

Saïd El Khadraoui is Europees parlementslid en houdt zich actief bezig met de problematiek van de ratingagenschappen