Op 27 februari komt Luc Huyse naar Atelier. Huyse gaf jarenlang sociologie aan de Faculteit Rechtsgeleerdheid. Hij ging op emeritaat om zich toe te leggen op de nieuwe democratieën in Afrika. Daarna verschenen er nog verschillende boeken van zijn hand, met steeds 'de politiek' in de hoofdrol.

"Voor Huyse is de politiek niet een reeks van anonieme processen, maar een geheel van afspraken die elke generatie maakt over de manier waarop ze de samenleving wil ordenen en de gemeenschap bijeenhouden. Hij richt zich in het bijzonder op de momenten waarop de politieke en de maatschappelijke conventies bijna geruisloos muteren. Hij tracht deze afspraken en mutaties zo precies mogelijk te vatten, niet suggestief, maar ook met een opvallende mildheid."

Benieuwd wat hij te vertellen heeft over de Belgische politiek van de afgelopen maanden tot vandaag.

De avond gaat door in Bar Del Sol, Schapenstraat 105, Leuven.

Hieronder vind je de tekst van Luc Huyse over dit onderwerp die eind vorig jaar in De Morgen verscheen.

Een heilzame crisis

Luc Huyse

"Elk nadeel hep zijn voordeel" zei voetbalwonder Johan Cruijff vaak. Dat geldt ook voor de lopende regeringscrisis. Vele jammerklachten zijn terecht. Maar er liggen ook heel wat pluspunten op de balans. Een nieuwe lichting federale beleidsmensen heeft een snelcursus Belgische politiek gekregen. In de media heeft gezonde ernst infotainment in de politieke berichtgeving grotendeels verdreven. En voor de burger/kiezer was en is het een periode van intense politieke vorming. Driewerf hoera dus.

Een snelcursus Belgische politiek

‘Een wekenlange training waarbij  de cursist zich, dag aan dag, fulltime concentreert op het leren van een taal': zo luidt de definitie van een ‘crash cursus', een technische term uit de wereld van de taalpedagogie. Dat is precies wat Leterme en co hebben meegemaakt. Alleen staat taal hier voor de spelregels in de politieke besluitvorming. Wat hebben ze geleerd? Dat in een zo ingewikkeld land als het onze verkiezingsbeloften altijd gedeeltelijk sneuvelen. Wie dat niet van meet af aan voorziet gaat finaal op zijn bek. (Het staat De Wever, koppige leerling, nog te wachten. Tenzij hij bewust op een ander soort crash aanstuurt.) Dat veto's naar nergens leiden. Die les verwekte de belangrijkste winst van de crisis: iedereen, ook aan de andere kant van de taalgrens, aanvaardt nu dat er een serieuze staatshervorming moet komen. Wat nog? Dat de ombouw van België tijd en geduld vraagt. Ook, dat je zo'n delicate operatie niet in de loop van een formatieberaad doorvoert. Dat 800.000 voorkeurstemmen geen blanco cheque opleveren --  al wisten we dat al sinds Leo Tindemans, de man van één miljoen, zijn score niet wist te verzilveren. Verder, dat het luide gekakel van de onderhandelaars in de krant, op de radio en de televisie contraproductief werkt. En nog veel meer geboden uit de politieke catechismus zijn op het bord verschenen en genoteerd.

De cursus is niet ten einde gelopen. Er staan op zijn minst nog twee moeilijke lessen op het programma. Voortdurend horen we dat de verkiezingen van 2009 in de politieke klasse verlamming van spieren en hersens veroorzaken. De les: dat wie, in een land waar we om de haverklap naar de stembus trekken, bang is voor verkiezingen beter niet in de politiek gaat. Of, dat je de periodes van electorale koorts drastisch moet gaan beperken. Tweede lering: dat de korte pijn dikwijls voorkeur verdient op het lange lijden. Er is in deze krant door Yves Desmet al geschreven dat in het kartel CD&V - NV-A de staart de hond doet kwispelen. De vraag of de NV-A een zegen dan wel een vloek is zal in de CD&V in vele geesten rondspoken. Er is immense scheidingsangst. De vrees is dat het kappen van de staart grote en langdurige kosten zal veroorzaken. Maar moet dat wel? Een beetje geschiedenis kan wellicht helpen om een antwoord te vinden. In juli 1950 stond de toenmalige CVP ook voor een verscheurende keuze. De partij had een absolute meerderheid in Kamer en Senaat, te danken aan haar onverzettelijke steun aan de koning. Er kwam een stemming in het parlement die doet denken aan de recente episode in het BHV-verhaal: één groep legde eenzijdig zijn wil op. Maar dat leidde tegelijkertijd tot politieke chaos, want Wallonië revolteerde. (Het is leuk in ‘Politieke geschiedenis van België' -- van Luykx en Platel -- te lezen dat men er in die regio ernstig aan dacht "om een Voorlopige Regering aan te stellen, de Staten-Generaal van Wallonië samen te roepen" en de onafhankelijkheid van het zuiden uit te roepen.) Uiteindelijk ging de CVP mee in het compromis om de troonsafstand van Leopold III te vragen. Het deed de partij pijn, veel pijn. De aanhang begreep het niet en protesteerde hevig. Er kwam een intern onderzoek, een waarheidscommissie zouden we nu zeggen. Enkele coryfeeën, waaronder Eyskens senior, kwamen op een zijspoor terecht. Maar al in 1958 was het leed geleden. Sommige van de uitgerangeerden speelden een cruciale rol in de redactie van het schoolpact, die andere mijlpaal in onze politieke geschiedenis. De partij won dat jaar grandioos de verkiezingen. Tussen 1958 en 1999 zullen de christen-democraten altijd, één enkel jaar uitgezonderd, de premier leveren. Zo zie je maar: er is leven na de pijn.

De pers deed en doet haar werk uitstekend

Het heeft er heel even naar uitgezien dat de media in Vlaanderen en in het zuiden van het land mee zouden stappen in de diabolisering van de andere taalgroep. De Franstalige kranten hebben het langst gewacht om op de rem te gaan staan. Ook de RTBF, gejaagd door de wind van de nepreportage over de Vlaamse revolutie, had het moeilijk om een rustiger toon aan te slaan. Dat lijkt grotendeels voorbij. Houden zo!  Bovendien was en is de berichtgeving over de formatie van hoge kwaliteit. Droge feiten hebben volop voorrang gekregen op verhalen over ‘de mens achter de politicus'. Redacties hebben boeiende analyses gemaakt. Tegelijkertijd is er op grote schaal ruimte geboden aan externe waarnemers. Wat de laatste maanden in de opiniebladzijden is verschenen heeft opmerkelijke debatten opgeleverd. Het materiaal is zo rijk dat een kundige selectie van bijdragen een bijzonder mooi boek over de Belgische politiek zou opleveren. Dat is goed nieuws. Zeker in Vlaanderen heeft in academische en verwante kringen lange tijd de traditie ontbroken om publiekelijk ‘zijn gedacht te zeggen'. Pleinvrees was de regel. Die lacune krimpt snel. Het lijstje van mensen die in de kranten en op Radio 1 interessante analyses brengen is nu heel lang: Geert Buelens, Carl Devos, Bruno De Wever, Marc Hooghe, Dave Sinardet, Patrick Stouthuysen, Peter Van Aelst, Mark Van den Wijngaert, Philippe Van Parijs, Stefaan Walgrave en ik vergeet er nog. Dat is pure winst.

Ik had het daarnet over Radio 1 en niet over TV één of Canvas. (VTM blijft hier buiten beeld omdat deze zender, anders dan de openbare omroep, minder geroepen is om politieke informatie en duiding te bieden.) De radioredactie heeft een mooie combinatie gevonden van eigen, trefzekere analyses én beroep op commentatoren die van op de zijlijn hun ding mogen doen. In het programma ‘Vandaag', bijvoorbeeld, is herhaaldelijk van 16 tot 19 uur zendtijd gegeven aan rustige, wat langere gesprekken over de politieke toestand met mensen van buitenhuis. (Blijkbaar was voor de gelegenheid de man met de chronometer even de studio uitgestuurd.) Die bijdragen van outsiders zijn de audioversie van wat de opiniebladzijden in de kranten zijn. De redacties van TV één hebben een andere keuze gemaakt. Zij hebben maar zeer mondjesmaat toelevering van buiten het eigen huis gezocht. Is dat overmoed? Of gaat het, zoals men mij zegt, om de overtuiging dat al die buitenstaanders niet televisiegeniek zijn, want saaie sprekers die de kijkcijfers doen kelderen? Smaken verschillen, maar ik zie het als een gemiste kans.

Een leerzame tijd voor de burger/kiezer, maar ...

De gestadige aanvoer van relevante informatie over de regeringsvorming heeft de bevolking de kans gegeven zich, net zoals Leterme en co trouwens, bij te scholen in de politiek. Wie vragen had over de kostprijs van een Vlaamse onafhankelijkheid is rijkelijk bediend geweest. Wie wil kon zelf de meerwaarde van België berekenen. Vergelijken met buitenlandse voorbeelden ging ook, want over Slowakije en Quebec is uitvoerig bericht. Je mocht lezen over eerdere crisissen in ons land en of ze al of niet familie zijn van wat nu gebeurt. Er is er aan herinnerd, vaak door de protagonisten zelf, hoe de politici gisteren en eergisteren met explosieve situaties omgegaan zijn. De elementaire regels van de politieke grammatica zijn op pedagogische wijze gepresenteerd. Aan correspondenten van buitenlandse media is gevraagd om onze manier van werken te taxeren. Er was voor dat alles ook tijd genoeg, bijna 180 dagen - een half schooljaar en zonder vakantieweken.

Het formatieberaad is ons in vele tienduizenden zinnen beschreven. Eén ervan springt er voor mij uit, omdat hij zo onthutsend is. Hij stond in een redactioneel commentaar van Guy Tegenbos (De Standaard, 14 november 2007) en ging over de zorgen die het buitenland zich over onze toestand maakt: "Het buitenland beseft nog niet dat een federale regering in dit land eigenlijk niet zo belangrijk meer is". De uitleg volgt: cruciale verantwoordelijkheden liggen bij de deelstaten, parastatalen en sociale partners werken als onderaannemers van de federale overheid. En er is vooral Europa dat nu bijna 70% van al het nieuwe wetgevend materiaal produceert en oplegt. Is dat gebrek aan besef echt iets dat alleen het buitenland teistert of is die bewustwording ook nog niet doorgedrongen in de Belgische redactiekantoren? Waarom dan eerst zes maanden geschrijf en gehijg vóór de federale verkiezingen en bijna even lang erna? Men gaat mij niet horen zeggen dat die informatie nutteloos is. Maar enige relativering zou welkom zijn. Nu wordt de bevolking bevestigd in haar veel te restrictieve visie op wat politiek vandaag is. Er zijn zovele andere, zelfs bredere straten dan de Wetstraat. ‘Multilevel governance' heet dat in het nieuwste politiek jargon. Vooral de Europese dimensie is in de media danig onderbelicht. Wetstraatredacties lopen nog steeds met de meeste manpower, dagbladruimte en zendtijd weg.

De burger/kiezer heeft de laatste maanden veel federale politiek op zijn bord gekregen, maar het is en blijft een eenzijdig menu.